Lujza i Ivan-Hans Pihler

Da su ljudi porijeklom iz Topole obilježili jedno vrijeme, još jedna priča o bratu i sestri koji su bili učesnici Španskog građanskog rata i učesnici NOB-a te kao pripadnici njemačkog naroda sa drugim nijemcima borili se za ideju u koju su vjerovali.

Ivan-Hans Pihler (1901-1981)

Pihler je rodom iz Nove Topole, a živio je u Prijedoru i Jajcu, gdje je radio kao ugostiteljski radnik kod svog oca. On se borio u Španskom građanskom ratu kao španski borac je ratovao u bataljonu »Đuro Đaković« u 129. brigadi, a kao oficir za vezu upoznao je i borce i starješine u četi “Ernest Thälmann”.

Poslije španskog građanskog rata, u kojem je učestvovala i njegova sestra Lujza, bio je, kao i drugi španski borci Jugoslavije, zatočen u francuskim logorima Girs i Verne. Tamo je bio među prvima koji su odbili da rade umjesto francuskih radnika štrajkača.

Nekoliko godina kasnije uspio je da pobjegne iz logora, a po dolasku u Jugoslaviju odmah se priključio ustanicima u NOR-u, i bio je komandant njemačke partizanske čete “Ernst Thälmann” nazvane po Ernst Thälmannu lideru komunističke partije Njemačke(KPD). Smatralo se opravdano da je on, sa svojim velikim borbenim iskustvom i prekaljenošću, najpogodniji za tu dužnost.

Prilikom osnivanja, četu je činilo tridesetak boraca i borkinja, svih dobnih skupina. Uglavnom su to bili folksdojčeri koji su se dotada borili u drugim jedinicama NOV i POJ, ali bilo je i prebjega iz jedinica Wermachta. Borila se pod zastavom Weimarske Republike sa crvenom zvijezdom, a zapovjedni jezik bio je njemački.

Kroz nju je za nešto više od godine dana, koliko je postojala, prošlo nešto preko stotinu boraca. Unatoč raspisanim nagradama, niti jedan borac čete Thälmann nikada nije živ zarobljen niti je dezertirao. Na dan 14. novembra 1944., kada je rasformirana, u njezinom sastavu bilo je svega 5-6 boraca koji su sudjelovali u njezinu osnivanju augusta 1943. godine. Uz njih, još toliko boraca čete Thälmann preživjelo je rat. Svi ostali poginuli su u borbi.

Godine 1990. je snimljen film “Volio bih da sam golub” koji za historijsku pozadinu koristi priču o Četi Ernst Telman.

Hans se susreće sa svojim saborcem iz Španije, Kostom Nadjom, komandantom Treće armije Jugoslovenske armije. Hans tada prelazi u Štab treće armije i preuzima dužnost šefa šifrantskog odjeljenja. Na toj dužnosti će ostati do kraja rata. Kad se, po završetku rata, Štab Treće armije smjestio u Novom Sadu, Hans saznaje da mu je sestra Lujza u Beogradu i on hita da je vidi. Posljednji put se vidio s njome 1931. godine, u Jajcu, na majčinoj sahrani.

Kasnije su oboje bili u Španiji, a zatim i u Jugoslaviji, u partizanima no nikako nisu uspjeli da se vide. Susreli su se u slobodnom Beogradu, oboje kao majori Jugoslovenske armije. Kraj posljednje ratne godine dočekao je u Novom Sadu, a onda prelazi u Beograd, napušta JNA i do penzionisanja radi u ugostiteljskim radnim organizacijama. Najduže kao direktor hotela »Moskva«. Nakon penzionisanja nastavlja da radi u Dubrovniku, Jajcu i Šarajevu, a onda se vraća u Beograd i nekoliko godina je predsjednik Udruženja ugostiteljskih radnika Beograda. Posljednje godine života proživio je u svom stanu u Ustaničkoj ulici, gdje je šestog aprila 1981. i umro.

Lujza Pihler/Borka Demić (1903-1989), medicinska sestra. Rođena je 3. jula 1903. godine u Prijedoru, u njemačkoj porodici koja se doselila u Novu Topolu za vrijeme Austro-Ugarske. Bila je aktivna u radničkom pokretu tridesetih. Studirala je medicinu u Pragu i bila aktivna učesnica jugoslovenskog studentskog pokreta u tom gradu. 1932. godine, ona i njen suprug, arhitekta Miron Demić iz Foče, protjerani su iz Praga u Pariz zbog komunističke djelatnosti. Došla je u Španiju iz Francuske 11. novembra 1936. godine da bi se borila na strani republikanske vojske.

Borka Demić (desno) u bolnici u Mursiji

Njen suprug Miron poginuo je na Madridskom frontu dan pre njenog dolaska. U Španiji je bila bolničarka i tamo je zvanično postala članica KPJ, marta 1938. godine. 1941. godine učestvovala je u podizanju Ustanka u Srbiji i liječila je ranjenike u Užičkoj Republici. Služila je kao bolničarka Prve proleterske brigade do kraja rata i došla je do čina majora JNA. Nakon rata je radila kao ljekarka. Umrla je u Beogradu, 28. februara 1989. godine.

Facebook Komentari
%d bloggers like this: